Strategie i procedury tłumaczeniowe

Praca tłumacza wydaje się nie mieć tajemnic. Niemal każdy wie na czym polega i czym zajmuje się tłumacz. Jednak nie wszyscy zdają sobie sprawę, że ostateczny przekład jest efektem wielu strategii i procedur tłumaczeniowych. W zasadzie, niewielu pewnie wie, że takowe istnieją. Dzięki nim otrzymujemy tłumaczenie w ostatecznej formie, które możemy wykorzystać do określonych celów. Jest wiele strategii i działań, które podejmują tłumacze w celu osiągnięcia najlepszych wyników przekładu. Dziś przykłady kilku najważniejszych z opisami procedur tłumaczeniowych.

Najważniejsze strategie i procedury tłumaczeniowe, z których korzystają tłumacze

Każdy tłumacz ma swój sprawdzony warsztat pracy i technologie tłumaczeniowe z których korzysta na co dzień. Stanowią jego podstawę działania w pracy. Poniżej najpopularniejsze strategie i procedury tłumaczeniowe.

  • Adaptacja – polega na tym, że kultura języka wyjściowego zostaje zaadaptowana do przekładu. Dzięki niej odbiorca lepiej rozumie tekst przetłumaczony, bowiem przekład ujęty jest prostym i zrozumiałym językiem.
  • Tłumaczenie słowo w słowo – przy tej strategii tłumaczeniowej zachowana zostaje kolejność słów z teksty źródłowego. Największym problem z tą strategią polega na tym, że przetłumaczone słowa mogą w ogóle nie pasować do kontekstu.
  • Transferacja (zapożyczenie) – w tłumaczeniu używane są powszechnie słowa obcojęzyczne (np. pub czy email).
  • Ekwiwalent kulturowy – polega na zastąpieniu wyrażenia związanego z kulturą i obyczajami kraju języka źródłowego innym, odpowiadającym mu wyrażeniem w języku docelowym.
  • Ekwiwalent funkcjonalny -używane są wyrażenia neutralne dla obu kultur.
  • Neutralizacja – polega na dopasowani pisowni wyrazów do zasad obowiązujących w języku docelowym (np. cacao- kakao).
  • Tłumaczenie opisowe – tu wykorzystywane są słowa charakterystyczne dla danej nacji. Obok zwykle umieszczone jest wyjaśnienie terminu czy wyrażenia.
  • Parafraza – polega na zmianie treści oryginału, ale jego sens zostaje zachowany. Wielu lingwistów zarzuca tej strategii tłumaczenia zbyt daleko idącą rozwlekłość tekstu. Przez co staje się ona zagmatwany i mało zrozumiały.
  • Dublet tłumaczeniowy – to technika tłumaczeniowa polegająca na użyciu dwóch procedur razem.

Inne strategie i procedury tłumaczeniowe

Oprócz wymienionych wyżej, konkretnych strategii tłumaczeniowych można również wyróżnić ogólne techniki zaproponowane przez Nidę, z których korzystają tłumacze. Dzielą się one na procedury techniczne i organizacyjne. To one mają największy wpływ na efekt tłumaczeniowy.

Procedury techniczne polegają na:

  • dogłębnej analizie języka źródłowego i języka docelowego
  • starannej analizie tekstu oryginalnego – przed podjęciem tłumaczenia
  • ocenie semantycznych i syntaktycznych podobieństw

Drugą techniką strategiczną jest technika organizacyjna pracy tłumacza. Polega ona na ciągłym zestawianiu ze sobą tekstu z dostępnymi tłumaczeniami. Ma to na celu porównanie pracy innych tłumaczy i analizę ich komunikatywności. Dzięki temu porównaniu tłumacz ma możliwość oszacowania kierunków, w których jego tłumaczenie powinno zmierzać. Umożliwia to uzyskanie najlepszego efektu tłumaczeniowego.

Strategie tłumaczeniowe określane są często jako świadomy plan opracowany przez tłumacza w celu osiągnięcia zamierzonego celu. A celem jest rzetelne, dobre tłumaczenie.

Strategie i procedury tłumaczeniowe można również określić najprościej w trzech zasadach. Pierwszą z nich jest tłumaczenie bez przerw tak długo, jak to możliwe. Druga zaś nakazuje natychmiastowe poprawienie błędów i omyłek. Trzecia z kolei podpowiada pozostawienie błędów jakościowych i stylistycznych do etapu korekty. Każda z nich określa zasadę sprawnego i efektywnego tłumaczenia.

Z których technologii tłumaczeniowych tłumacz będzie korzystał tak naprawdę zależy od niego. Najistotniejsze jest, aby świadomie i konsekwentnie je wykorzystywał.

Czy warto wypracować własne strategie i procedury tłumaczeniowe?

Jak najbardziej! Każdy tłumacz sam tworzy swe standardy i techniki tłumaczeniowe. Przedstawione wyżej są ogólnie przyjęte i akceptowane przez środowisko. Mają na celu ułatwienie pracy tłumacza. Jeśli jednak tłumacz woli korzystać z własnych rozwiązań, nie ma ku temu żadnych przeciwwskazań. Dlatego warto jest poszukiwać własnych strategii i metod tłumaczeniowych. Gdzie można ich szukać? W ogólnodostępnych , fachowych książkach.

Warto przeczytać: Uczciwość i profesjonalizm to nie pusty slogan dla renomowanych biur tłumaczeń

Sprawdzone strategie i metody tłumaczeniowe

Bez wątpienia warta polecenia jest chociażby “Kognitywno-komunikacyjna teoria przekładu. Translatoryka i lingwistyka “. Jej autorem jest Krzysztof Hejwowski, wybitny językoznawca i doktor nauk humanistycznych. Książka przedstawia rozbudowaną klasyfikację technik tłumaczeniowych. Zdaniem autora najważniejszą techniką tłumaczeniową jest technika tłumaczenia dosłownego. Według autora powinna być ona stosowana nieustannie i zawsze gdy jest to możliwie.

Warto mieć także pozycję wybitnego naukowca i pisarza, Petera Newmark’a. To znany naukowiec i profesor brytyjski. Sam siebie określał jako pragmatyka przekładu i literalistę, gdyż priorytetem dla niego była prawda i dokładność. Warto więc korzystać z jego publikacji, jak chociażby “Approaches to Translation” (1981). Według Newmark’a nie można stworzyć wyłącznie jednej, prawidłowej teorii przekładu. Najważniejszy jest cel techniki i stosowanych strategii. A jest nim dokładność, dosłowność i spójność tłumaczenia z oryginałem. Dobre tłumaczenie powinno uwzględniać czynniki denotatywne, konotatywne i pragmatyczne. Dla Newmark’a najważniejszy jest język. Im większą rolę pełni w tekście, tym bardziej należy się na nim skupić. Takie tłumaczenie powinno być najbardziej zbliżone do oryginału, biorąc przy tym pod uwagę konotacje kulturowe obu języków. Ponadto, im lepszy jest język oryginału, tym dokładniej trzeba go przetłumaczyć. W takiej sytuacji cel tłumacza musi być tożsamy z celem, który chciał osiągnąć autor oryginału. Obie prace muszą być tak samo wartościowe. Pamiętajmy, że zadaniem tłumacza jest najwierniejsze odtworzenie nie tylko treści, ale i właśnie celu autora. Dlatego tak ważne jest stosowanie sprawdzonych strategii i procedur tłumaczeniowych.

Bazując na najlepszych teoriach przekładu i metodach tłumaczeniowych, można stworzyć własne. Dzięki temu tłumacz opracuje własne, autorskie metody pracy. Korzystając z nich podczas procesu przekładu usprawnia go.

Najlepiej jest połączyć obie techniki tłumaczeniowe. Z jednej strony wspomagać się publikacjami znanych i cenionych autorów. Z drugiej zaś korzystać z własnych wypracowanych metod. Dzięki temu rozwiązaniu można doskonalić własne strategie. Bo cel jest jeden – sprawne, rzetelne i dokładne tłumaczenie.

Bez wątpienia znajomość strategii i procedur tłumaczeniowych powinna być niezbędna w pracy tłumacza. Trudno wyobrazić sobie proces tłumaczenia bez planu działania i sprawdzonych technik tłumaczeniowych. To przypomniałoby teorię chaosu. I taki właśnie byłby efekt pracy tłumacza. Dzięki sprawdzonym strategiom i procedurom tłumaczeniowym, proces ten zachodzi płynnie, a cel tłumaczenia osiągnięty. W końcu strategia to przemyślany z góry plan działania. I właśnie tak wygląda praca tłumacza…

 

Może Cię także zainteresować: