Stare języki, które wciąż są w użytku

Czas płynął do przodu, jedne cywilizacje odchodziły, a w ich miejsce przychodziły nowe. Zmieniały się pokolenia, a języki wymierały lub udawało się im przetrwać przechodząc na przestrzeni wieków wiele metamorfoz.

Ludzkości znanych jest wiele takich, które zniknęły, a wraz z własną śmiercią zabierały do grobów całe światy, nieodwołalnie utracone dziedzictwa cywilizacyjne i kulturowe. Jest i łacina, która wśród badaczy wciąż budzi wiele gorących dyskusji – jedni mówią, że jest to język wymarły, inni twierdzą, że żywy, a jeszcze inni sugerują, iż po prostu wygasły.

Są też i takie, które pozostają niezmienione od czasu ich powstania czy takie, które przetrwały, ale znacząco się zmieniły.

Chcecie je poznać? Oto kilka z nich!

50% języków na naszej planecie zagrożonych jest wymarciem

Ethnologue podaje, że w 2018 roku ludzie na całym świecie posługują się 7097 językami. Liczba ta stale się zmienia, ponieważ każdego dnia uczymy się więcej o językach świata. Trzeba też pamiętać o tym, że same języki również się zmieniają. Są żywe i dynamiczne, używane przez społeczności, których życie kształtuje nasz gwałtownie przekształcający się świat. Naukowcy podkreślają, że ok. jedna trzecia języków jest obecnie zagrożona, zazwyczaj kwestia ta dotyczy tych z nich, które posiadają mniej niż tysiąc użytkowników. Niektórzy wręcz podają informacje, że do 2100 roku wymrze niemal połowa znanych ludzkości. Z drugiej strony zaledwie 23 języki obejmują ponad połowę światowej populacji. Co więcej, 86% osób używa języków azjatyckich lub europejskich.

Stare języki, które wciąż są żywe

Hebrajski – potomek biblijnego hebrajskiego

Starożytny hebrajski pochodził z grupy kananejskich języków semickich. Tak naprawdę zniknął z użytku powszechnego ok. 400 roku n.e., ale można powiedzieć, że przetrwał jako język liturgiczny wśród Żydów na całym świecie.

Na przełomie XIX i XX wieku przeszedł proces odnowy aż w końcu stał się oficjalnym językiem Państwa Izrael.

Współczesna wersja różni się od wersji biblijnej, ale rodowici użytkownicy języka hebrajskiego mogą w pełni zrozumieć oryginalne księgi Starego Testamentu zapisane właśnie w swym przodku.

Z racji, że jego najwcześniejsi użytkownicy posługiwali się jidysz jako językiem ojczystym, pod wieloma względami we współczesnym hebrajskim da się zauważyć jego wpływy.

Posługuje się nim ok. 5,3 mln osób, niektórzy sugerują jednak, że liczba ta może sięgać nawet ok. 8 mln.

Baskijski – język, którego korzenie mogą wywodzić się od mowy neandertalczyków?

Język Basków, w zależności od dialektu można spotkać się z nazwą euskara, euskera, eskuara, üskaraeuskana, ludu mieszkającego w Hiszpanii i Francji.

Co niezwykle intrygujące, badacze zupełnie nie mogą go powiązać z żadnym językiem romańskim lub w ogóle jakimkolwiek innym językiem na świecie. Naukowcy stwierdzili, że z całą pewnością nie jest to język indoeuropejski. Jedna z hipotez zakłada, że być może wywodzi się z rodziny języków kartwelskich, które swoim zasięgiem obejmują teren całego Kaukazu. Inna teoria sugeruje, że może wywodzić się z hipotetycznej makrorodziny dane-kaukaskiej. Co jeszcze bardziej ciekawe, są badacze, które jego korzenie wywodzą od mowy neandertalczyków.

W baskijskim można spotkać liczne zapożyczenia z takich języków, jak łacina, hiszpański i francuski. Od XVI wieku zaczęła powstawać w tym języku literatura. Pierwszą drukowaną książkę po baskijsku wydano w 1545 roku.

W 2016 roku miał 751,500 rodzimych użytkowników. Spośród nich 93,2% znajduje się w hiszpańskim regionie Kraju Basków, a pozostałe 6,8% w części francuskiej. Natomiast łącznie mówi się o 1,185,500 osobach posługujących się tym językiem.

Tamil /Tamilski – jedyny język klasyczny, który przetrwał do czasów współczesnych

Wywodzi się z rodziny języków drawidyjskich, która obejmuje wiele języków rdzennych głównie w południowych i wschodnich Indiach.

Posługuje się nim 65 mln rdzennych użytkowników – Tamilów. Jest to naród z grupy ludów drawidyjskich, który zamieszkuje indyjski stan Tamil Nadu i wyspę Cejlon. Mówią w nim także emigranci m.in. na Sri Lance, w Indonezji, Malezji, Singapurze i Mjanmie.

Jest uznany za oficjalny język Indi – stanu Tamil Nadu, na Sri Lance i w Singapurze.

W przeciwieństwie do sanskrytu, innego starożytnego języka indyjskiego, który wypadł z powszechnego użytku około 600 roku p.n.e. i stał się głównie językiem liturgicznym, tamil nadal się rozwija i jest obecnie 20. najczęściej używanym językiem na świecie.

Farsi – potomek staroperskiego

Jest bezpośrednim potomkiem staroperskiego, który był językiem perskiego imperium. Pochodzi z grupy irańskich języków indoeuropejskich.

Farsi (język perski) to jego irańska nazwa. W Afganistanie nazywany jest dari (język dworski) lub kabuli (język kabulski).

Współczesny perski przybrał swoją formę ok. 800 roku n.e., a jedną z rzeczy, która odróżnia go od wielu współczesnych języków jest to, że od tego czasu niewiele się zmienił.

Dzisiejsi mówcy z Persji mogą odczytywać utwór z 900 roku n.e. i czytać go ze znacznie mniejszą trudnością, niż mówcy pochodzący z innych miejsc na świecie.

To język używany w dzisiejszym Iranie, Afganistanie i Tadżykistanie. Ma ok. 50 mln rodzimych użytkowników – 40 mln w Iranie, 7 mln w Afganistanie i 200 tys. w Iraku. Szacuje się, że łącznie może posługiwać się nim jednak aż 62 mln osób.

Potrzebujesz pilnie nawiązać kontakt z godnym zaufania tłumaczem? Chcesz, aby była to osoba, która ma nieskazitelną opinię i zna się na swoim fachu? Bezpiecznym krokiem jest udanie się do renomowanego biura tłumaczeń.

Islandzki – jego korzenie wywodzą się z języka norse

Pochodzi z grupy języków nordyckich. Posługują się nim w głównej mierze mieszkańcy Islandii. Szacuje się, że mówi w nim ok. 320 tys. osób.

Przełomową datą w jego historii był rok 1550. Od tego czasu naukowcy stosują podział na staroislandzki i nowoislandzki. W swych początkach był to język norse, starodordyjski. To właśnie z niego wykształcił się islandzki, a także norweski. Izolacja Islandii sprawiła, że praktycznie nie uległ zmianom. Stąd Islandczycy bez większych problemów mogą przeczytać sagi napisane w XII czy XIII wieku. To, na co wpłynął czas, dotyczy artykulacji i wymowy wyrazów w tym języku.

Macedoński – spadkobierca staro-cerkiewno-słowiańskiego

Należy do grupy bułgarsko-macedońskiej języków południowosłowiańskich. Dialekty macedońskie stanowią ciągłość z bułgarskimi dialektami, one z kolei tworzą szersze kontinuum z serbochorwackim poprzez przejściowe dialekty torłakowskie.

Standardowy macedoński został wprowadzony jako oficjalny język Socjalistycznej Republiki Macedonii w 1945 roku i od tego czasu opracował nowoczesną literaturę.

Posługuje się nim przeważnie ludność z terenu Macedonii Północnej, a także Serbii, Czarnogóry, Grecji, Bułgarii czy Albanii. Ma ok. 1,8 mln ojczystych użytkowników, a ogólnie szacuje się, że może nim posługiwać się ok. 2 mln ludzi.

Współczesne językoznawstwo macedońskie mówi, że jest on bezpośrednim spadkobiercą spuścizny języka staro-cerkiewno-słowiańskiego – najstarszego języka literackiego Słowian, sprawa ta budzi jednak wiele sporów wśród językoznawców.

Fiński – przetrwał, choć pierwsze zapisy pochodzą dopiero z XVI wieku

Nie miał formy pisemnej aż do XVI wieku, ale, ma historię, która sięga znacznie wcześniej. Jest członkiem języków ugrofińskich z rodziny uralskiej obejmującej także języki estoński, węgierski i kilka mniejszych języków używanych przez mniejszości na Syberii.

Pierwszy zapis to zdanie w cyrylicy z początku XIII wieku. Natomiast pierwsze zdanie w języku fińskim pochodzi z kroniki podróży datowanej na rok 1450.

Używanym przez większość mieszkańców Finlandii i etnicznych Finów poza Finlandią. Jest to jeden z dwóch oficjalnych języków Finlandii i oficjalny język mniejszości w Szwecji.

Jest językiem ojczystym dla ok. 4,7 mln ludzi z Finlandii, w Szwecji dla ok. 300 tys. Szacuje się, że ma łącznie 5,392,180 użytkowników.

Gruziński – język o bogatej tradycji literackiej

Gruziński jest największym językiem kartwelskim i jest to jedyny język kaukaski ze starożytną tradycją literacką. Jego piękny i niepowtarzalny alfabet jest również dość stary. Uważa się, że został przystosowany z aramejskiego już w III wieku n.e.

Historię języka gruzińskiego można podzielić na: wczesny starogruziński: V-VIII wiek, klasyczny starogruziński: IX-XI wiek, środkowy gruziński: XI / XII-XVII / XVIII wiek i na współczesny gruziński: XVII / XVIII wiek do czasów obecnych.

Gruziński jako odrębny od innych języków kartwelskich pojawił się w pierwszym tysiącleciu p.n.e. w obszarze znanym później jako Królestwo Iberyjskie. Najwcześniejsza aluzja do mówionego gruzińskiego może być fragmentem rzymskiego retora, nauczyciela wymowy i posarza, Marka Korneliusza Frontona z II wieku.

Ewolucja gruzińskiego w formie pisemnej była konsekwencją konwersji gruzińskiej elity na chrześcijaństwo w połowie IV wieku. Nowy język literacki został zbudowany na już dobrze ugruntowanej infrastrukturze kulturalnej, przywłaszczając funkcje, konwencje i status aramejski, literacki język pogańskiej Gruzji i nową narodową religię. Pierwszymi gruzińskimi tekstami są inskrypcje i palimpsesty datowane na V wiek. Ma bogatą tradycję literacką. Najstarszym zachowanym dziełem literackim w Gruzji jest „Męczeństwo Świętej Szuszanik” Jakuba Curtawelego.

Szacuje się, że ma 4,2 mln ojczystych użytkowników w Gruzji, a także posługuje się nim ok. 2,5 mln osób w Turcji, Rosji, USA, Europie, a także w Iranie.

Irlandzki gaelicki, iryski

Chociaż iryjski jest obecnie używany jedynie w rodzimym języku przez niewielką większość Irlandczyków, ma za sobą długą historię. Jest członkiem celtyckiej gałęzi języków indoeuropejskich i istniał na wyspach, które teraz są w Wielkiej Brytanii i Irlandii na długo przed wpływami germańskimi.

Od niego wywodzi się szkocki gaelicki i manx. Ma najstarszą literaturę wernakularną w Europie Zachodniej. Podczas gdy reszta Europy mówiła własnymi językami i pisała po łacinie, Irlandczycy zdecydowali, że zamiast tego chcą pisać w swoim własnym języku.

Jako pierwszy język używany jest przez niewielką mniejszość Irlandczyków, a jako drugi język przez większą grupę osób, które nie są językami ojczystymi.

Ma status konstytucyjny jako krajowy i pierwszy oficjalny język Republiki Irlandii i jest oficjalnie uznanym językiem mniejszości w Irlandii Północnej. Jest to również jeden z oficjalnych języków Unii Europejskiej.

Jest językiem ojczystym dla 140 tys. osób. Na co dzień używa go ok. 77 tys., a 1,77 mln ludzi deklaruje, że zna jego podstawy.