Jak to zrobić? Metody tłumaczenia, przykłady translacji

Zmorą niektórych tłumaczy jest sposób, w jakim muszą dokonać przełożenia tekstów. Metod tłumaczeń jest co nie miara, ale najważniejsze z nich w zupełności wystarczą, aby translacja była obu stron jak najbardziej efektywna.

W zależności od rodzaju tekstu, metody tłumaczenia mogą przybierać przeróżne formy. Ich konkretny podział, wraz z dokładnym opisem wszystkich kroków przez lata był tematem dywagacji
ze strony językoznawców i osób zawodowo zajmujących się przekładaniem tekstów. Co jakiś czas w przestrzeni pojawiają się kolejne sposoby na jak najbardziej efektywną, ale i efektowną translację, co niezwykle pomaga biurom tłumaczeniowym i osobom, które świadczą tego typu usługi indywidualnie.

Krings, Loescher, Bell, Venuti, Jaaskelainen, Newmark – to tylko kilka z nazwisk badaczy językowych, którzy podjęli się stworzenia definicji metod tłumaczeń, wraz z ich opisem. Każda z nich dotyczy nieco innego zespołu czynności, których wykonanie daje w efekcie zdecydowane ułatwienie całego procesu translacji tekstów.

Dwie główne metody tłumaczeń

Choć wszystkich metod jest tak naprawdę kilkanaście i odnoszą się one do wszystkich rodzajów tłumaczeń, niemiecki teolog i filozof, Friedrich Schleiermacher na początku XIX wieku wyróżnił dwie, które uznawane są za aktualne do tej pory.

  1. Przybliżenie autora do czytelnika: w tej metodzie tłumacz używa możliwie jak najmniejszej liczby stwierdzeń, które są używane w innych językach. Aby czytelnicy mogli zrozumieć wszystko, co autor miał na myśli, zalecane jest stosowanie takich zwrotów, a jego mowa powinna być przekładana w taki sposób, aby docelowi odbiorcy odnosili wrażenie, że właśnie tak brzmi przekład w ich rodzimym języku. Pozwala to na uzyskanie możliwie jak najbardziej dokładnej wersji, choć nieco różniącej się od oryginału;

  2. Przybliżenie czytelnika do autora: odwrotność powyższej metody. Wymaga od tłumacza zachowania wszystkich aspektów tekstu w niezmiennej formie, czego celem jest przybliżenie czytelnikom obcej literatury. Sposób ten może wprowadzić sporą liczbę nieporozumień i nieścisłości w przekładanym tekście, ale z drugiej strony pozwala zaczerpnąć wiedzy na temat tego, jakie autor miał myśli i czym się kierował.

Jeszcze bardziej dokładny podział metod tłumaczeń zaproponował były już brytyjski naukowiec i pisarz, a także profesor Uniwersytetu w Surrey, specjalizujący się w przekładoznawstwie, Peter Newmark. Według niego można podzielić sposoby przełożenia tekstu na siedem odrębnych praktyk:

  • Dosłowne przeniesienie: zadaniem tłumacza jest dokładne przeniesienie słów z języka źródłowego do mowy docelowej. Przykład: le baccalauréat – the baccalauréat;

  • Zastosowanie kulturowe: stosując tę praktykę, tłumacz może zastąpić dane słowo terminem, które występuje w języku, na który przekładane jest dzieło. Przykład: le baccalauréat – A levels (matura);

  • Tłumaczenie dokładne: dotyczy niektórych terminów, które są możliwe do przełożenia bez jakiejkolwiek zmiany językowej, nie tracąc przy tym swojego znaczenia. Przykład:
    le Communauté Européenne – the European Community;

  • Dosłowne tłumaczenie: zadaniem tłumacza jest translacja elementu tekstu w taki sposób, aby w zupełności odpowiadała ona obu językom. Przykład: make a speech – wygłosić przemówienie;

  • Zastosowanie funkcjonalne: kiedy tłumacz ma problem z dosłownym przetłumaczeniem danego zwrotu, używa terminu, który posiada to samo znaczenie, ale pisane jest w innej formie. Przykład: le baccalauréat – the French secondary school leaving examination (egzamin po francuskiej szkole średniej);

  • Zastosowanie opisowe: dzięki tej praktyce tłumacz dokładnie wyjaśnia, czym jest dany zwrot, pomijając go w docelowym tłumaczeniu. Przykład: le baccalauréat – egzamin na zakończenie francuskiej szkoły średniej, w czasie którego kandydat zdaje 8-10 przedmiotów i który jest warunkiem dostania się na wyższe studia;

  • Dwukrotne połączenie: praktyka, w której tłumacz łączy zastosowania funkcjonalne i opisowe, przekładając dany zwrot. Przykład: le baccalauréat – egzamin zdawany po ukończeniu szkoły średniej we Francji.

Czytaj również

Jaka jest praca tłumacza
Praca tłumacza

Jaka jest praca tłumacza?

W dzisiejszych czasach wydawać by się mogło, że zawód tłumacza przestał być potrzebny. W końcu coraz więcej z nas zna co najmniej jeden język obcy. Zatem w zasadzie, każdy z nas mógłby sam zajmować się przekładem. Okazuje się jednak, że nie ma nic bardziej błędnego niż właśnie takie myślenie. To, że wiele osób zna języki […]

Czytaj całość
Jak przetłumaczyć tekst
Praca tłumacza

Jak przetłumaczyć tekst?

Dziś znajomość języków obcych to podstawa. Wie o tym każdy, kto choć raz był za granicą. Jednak czy zawsze trzeba znać języki obce, aby zrozumieć treść? Okazuje się, że dziś już nikt nie ma wymówki przed zagranicznym wyjazdem. Bo tak naprawdę nawet osoba, która słabiej zna język jest w stanie wiele tekstów przetłumaczyć. Choć niewiele […]

Czytaj całość
Praca tłumacza w wydawnictwie
Praca tłumacza

Reportaż polski w tłumaczeniach

Polskie słowo reportaż pochodzi od francuskiego reportage. Dziś trudno w to uwierzyć, ale reportaż dawniej określano określano „bękartem literatury pięknej i brukowej popołudniówki”. Pojawił się w drugiej połowie XIX wieku. Jest gatunkiem z pogranicza literatury faktu, publicystyki i literatury pięknej. Za jego prekursora uważany jest Egon Erwin Kisch, znany bardziej jako Szalejący Reporter. Z kolei […]

Czytaj całość